Паглядзець цалкам Як мы дачуліся, гэтымі днямі выехаў з Вільні заграніцу дзеля паступленьня студэнтам у Чэскі Унівэрсытэт у Празе грам. Я. Станкевіч, які быў дасюль рэдактарам выданьняў "Беларускага Выдавецкага Таварыства". Хто мае замяніць грам. Станкевіча ў адпавядальнай ролі рэдактара кніжак па большай часьці школьнага характару яшчэ невядома, але трэба спадзявацца, што работа гэта моцна зьменіцца ў лепшы бок. Я. Станкевіч, рэдагуючы навет школьныя падручнікі, мала рахаваўся з аўторамі зьмешчаных у падручніках твораў, і кніжкі выходзілі нейкімі вельмі монатоннымі. Шмат провінцыялізмаў, а часта й зусім штучных словаў, якія ўводзіліся ў кніжкі рэдактарам, часта выклікалі незадаваленьне аўтораў. Я. Станкевіч... асабліва не вылучаўся добрым густам і ведамі беларускай літаратурнай мовы, апынуўшыся за мяжою, пераклаў з мовы «гэбрэйскае а грэцкае на беларускую» Біблію, назваўшы яе «Святая Бібля». Пераклад гэты выклікаў у эміграцыйнай прэсе, ды і ў газеце «Голас Радзімы», цэлы шэраг артыкулаў, у якіх злосна і едка высмейваліся недахопы, бо прыгожая беларуская мова ў ім загучала парадыйна, сказіўшы сэнс святога пісьма. Ды і зразумець у некаторых выпадках, што хацеў сказаць людзям «Бог», амаль немагчыма: перакладчык ужыў такія словы і «хвормы», якіх ніхто ніколі не чуў і не мог чуць: яны не існуюць у беларускай мове, выдуманы самім перакладчыкам. Янка гэтаксама паходзіў зь вёскі, але ўжо з амбіцыямі выкарыстаньня свайго культурна недаразьвітага асяродзьдзя... Хітрасьць была прыроджанаю прыкметаю яго. ...Янкавая адсябяціна ў беларускім тэксьце дадавала і яму труднасьцяў. Гэта з аднаго боку, з другога – характар Янкі Станкевіча безумоўна клаў цень на цэласьць перакладу. Як філолаг да таго глухі, што зусім не адчувае жывой беларускай мовы. Калі б дазволілі яму яе зрэфарміраваць па яго рэцэпту, пачалося б сапраўднае стаўпатварэнне і мы перасталі б адзін другога разумець. "Апісаць... усё, што рабіў гэты шчыры беларускі патрыота, трэба б было многа мейсца. Змучаны днём на вучэньні з салдатамі, ён мусіў вечарам ісьці за пяць вёрст у горад (у Казань) і ні завеі з гурбамі сьнегу, ні траскучы мароз ні маглі паўстрымаць яго ў лягэры... у якой-нібудзь камораццэ, у сырым муры і, здаралося, у цёмным склепе праводзіў ён вечар, чытаючы нашым селянам-уцекачом кніжкі аб Беларусі, расказуючы аб яе долі, вучачы чытаць старых і малых..." (Грыневіч В. "На рэках Вавілону", Вольная Беларусь, 1917, № 75) "Прыехаў з войска Янка Станкевіч, малады, дзельны й зацяты Беларус, – успамінала Юліяна Мэнкэ (Дубейкаўская),удзельніца беларускага руху й блізкая прыяцелька Івана Луцкевіча. – Мы ўсе называлі яго Янучок, а я з Іванам казалі, што гэта наш Саванарола дзеля ягонай фанатычнай адданасьці беларускай справе. – Ён трохі аднабаковы й нудны сваім фанатызмам, – казала я іншым разам Івану. – Нічога, – адказваў ён, – і гэткія фанатыкі беларускае справы мусяць быць, з часам вырабяцца, на іх лічыць можна, яны не пахіснуцца і ў працы сябе апраўдаюць". (Станкевіч В. "3 Ашмяншчыны да Амэрыкі – шлях змаганьня Янкі Станкевіча за мову й волю свайго народу", Беларускі сьвет, 1985, № 17 (46), Б. 5) "Найбольшы ўплыў на фармаваньне правапіснае й стылістычнае нормы мовы беларускага друку ў Амэрыцы зрабілі д-р Янка Станкевіч і Антон Адамовіч". (Кіпель В. "Беларусы ў ЗША", Мн.: Беларусь, 1993, Б. 317) "Адзін Янка Станкевіч, які ўсюдых жыў у беларускім часе, ня траціў надзеяў на наш ідэальны альфабэт: зважаючы на пераходы гукаў, ён кіраваўся беларускаю дамэтнасьцю. О, А, Э – так пачынаецца Станкевічава абэцада – прэцэдэнт, які дазволіў спадзявацца, што ў наступным стагодзьдзі мы такі патрапім уладзіць наш альфабэт па-беларуску". (Юрась Бушлякоў "ARCHE. Слоўнік Свабоды", 2000, № 7(12))
Выданьне другое, папраўленае і дапоўненае. — Вільня: Інстытут беларусістыкі, 2007. — 1214 с. Цьвёрдая вокладка.
