Выданьне другое, перапрацаванае. — Вільня: Інстытут беларусістыкі; Беласток: Беларускае гістарычнае таварыства, 2009, 2010. — 376 с.
ISBN 83-60456-23-2
Прадмет гэтага дасьледаваньня ― удзел беларусаў у барацьбе за незалежнасьць сваёй краіны ў тыя часы, калі ўпершыню была абвешчаная незалежная беларуская дзяржава ― Беларуская Народная Рэспубліка (БНР). Рух за незалежнасьць Беларусі, у тым ліку і ўзброены, меў сваю ўнутраную сілу, пры гэтым сілу, скіраваную супраць уяўных стваральнікаў беларускай нацыі ― бальшавікоў. Беларускія вайсковыя фармаваньні ўзьнікалі пасьля 1917 г. ня толькі ў Беларусі, але і ў Літве ды Ўкраіне, Польшчы, Расеі, Эстоніі і Малдове.
Абмінаньне тэмы беларускага незалежніцкага ўзброенага руху ў большасьці ранейшых гістарычных дасьледаваньняў зьяўляецца, несумненна, адной з галоўных прычын неразуменьня нацыятворчага працэсу ў Беларусі. Зрэшты, замоўчваньне барацьбы беларусаў за незалежнасьць тлумачылася ня толькі гэтым. Савецкая гістарыяграфія сьвядома адмаўляла існаваньне такога руху ў прапагандысцкіх мэтах. Беларуская эміграцыйная гістарыяграфія стваралася амаль выключна па-беларуску і дзеля гэтага была недаступная большасьці іншаземных дасьледчыкаў, якія зусім ня ведаюць беларускай мовы.
Гэтая кніга зьяўляецца лягічным працягам папярэдніх выданьняў твораў Антона Луцкевіча: "Да гісторыі беларускага руху" (Менск, 2003) і "Выбраныя творы: Праблемы культуры, літаратуры і мастацтва" (Менск, 2006).
Кніга мае загаловак “Да гісторыі беларускага руху”, бо, зьмешчаныя ў ёй, — гэта падрыхтоўчы матэрыял для тых, хто некалі возьмецца і напіша фундамэнтальную гісторыю барацьбы за вызваленьне беларускага народу ад сацыяльнага, нацыянальнага, палітычнага і духоўнага ўціску. Уласна кажучы, уся творчасьць Антона Луцкевіча — як бы дзёньнік гэтае барацьбы, самае жывое яе сьведчаньне.